Arredor do Carballiño

FRANCISCO LUIS BERNÁRDEZ, O POETA MASIDAO QUE LEVABA PRENDIDO O PANTEISMO GALEGO
Paco Luís Bernárdez ( Vos Aires 1900- 1978), oriundo das terras de Amarante, pota e animador da vida cutural de Bos Aires, medio irmán de Aurora Bernárdez, a musa e legataria de Julio Cortazar, fixo das terras de Maside o seu ´locus amoenus´

O CASTRO DE SAN CIBRAO DAS LAS ENXERGANDO AS BOCARRIBEIRAS E OS RIBEIROS
San Cibao das Las é un dos castros antolóxicos da Gallaecia, tanto pola súa xeoestratexía como polas características da súa configuación, aportes en estructuras e artefactos. Asociado polos seus arqueólogos á documentada civitas de Lánsbrica

CHAMOSO LAMAS E OS GRANDES E VELLOS MUÍÑOS DE MOLDES
Chamoso Lamas proecupouse por rehabilitar e revitalizar edificacións de carácter tradicional. De xeito especial reparaou nos muíños do río Arenteiro, en Moldes, Boborás. Reconstrución artesanal guiada polo arquitecto Fernández Gago, hoxe pardiñeiro .

O ROMÁNICO, DOCUMENTO DA MISIÓN HUMANISTA NAS TERRAS DO CARBALLIÑO
O historiador da Arte Chamoso Lamas dedica os seus primeiros traballos a documentar o singular románico das terras do Carballiño. Sinxelos templos que á beira dos camiños reais, influenciados polo cister, anuncian o gótico, protogótico pois

BANGA DOS PAZOS E A SÚA IGREXA DE SANTA BAIA: ANTOLOXÍA CULTURAL DOS RIBEIROS
Banga é parroquia situada entre o Ribeiro do Avia e o Arenteiro. Lugar de concentración histórica, de pazos, como o da familia Quiroga e dunha Igrexa que dende o Románico mostra o acontce, con apoteose no século XVI: a súa singular pintura mural

INSPIRADORES IRES E VIRES DA CONDESA DE PARDO BAZÁN DE MARINEDA A VILAMORTA NO RIBEIRO DOS QUIROGA
O matrimonio formado polos fidalgos Emilia Pardo Bazán e o carballiñés Xosé Quiroga viaxan ás terras e predios do marido polo tempo da vendima, coincidindo coas festas e o aniversario da condesa escritora, a que atopará aquí fonte de inspiración

OS ARRIEIROS DO CARBALLIÑO...E UN CURIOSO DOCUMENTO
Introdución á arrieiría e aos vellos camiños na encrucillada do Carballiño e presentación dun documento coas reclamacións do arrieiro Silvestre do Campo ao Capitán Xeral de Galicia denunciando os abusos cometidos polos seus representantes

UN PASEO A TRAVÉS DA ARTE DO IMPERIAL MOSTEIRO DE OSEIRA
Recorrido a través das arquitecturas do Mosteiro de Oseira. Fábrica Románica, Gótica que conta coa presencia de Juán del Castillo, mestre do Manuelino; no Barroco cos grandes mestres da escola de Domingo de Andrade...o Neoclásico e a Desamortización

O MOSTEIRO DE OSEIRA... LECCIÓN DE HISTORIA E ARTE
Polo 1137 catro ermitaños asentase en Oseira, a eles sumaranse frades vidos de Claraval pra insruilos na misión humanista do Cister. Os intereses políticos de construir un imperio van unidos e con eles os viñedos, os soutos, as feiras, a arrieiría...

MANUEL CHAMOSO LAMAS E A XESTIÓN DO PATRIMONIO CULTURAL
Introducción á traxectoria do historiador da Arte e xestor do patrimonio cultural M. Chamoso Lamas ( 1909-1985), cunha importante labor na documentación, así como na reahabilitación e revitalización de monumentos en función co seu contexto

CANDO A ORIXINALIDADE RADICA NAS ORIXES: ARREDOR DA FEIRA DO CARBALLIÑO
Previlexios do 1728 asentan o paso da feira de Cea ao lugar do Carballiño, onde xa podería existir antes e sen regularizar, este tipo de encontro. Asunto que crea litixios entre o Mosteiro de Oseira e a Encomenda de Beade, interesados na recadación .

OUTROS APUNTAMENTOS PARA A HISTORIA DO CINE NO CARBALLIÑO
A prehistoria e a apoteose da fotografía e do cine van en paralelo coas orixes do Carballiño, vila nacida arredor da feira. Fotógrafos como Campinas ou Godas, empresarios do cine como Isaac Fraga, a familia Neira, Román Álvarez marcaron un frorecer

A RESIDENCIA DO CARBALLIÑO: OS PROMOTORES, O ARQUITECTO, OS RESIDENTES...
A Obra Sindical do goberno da dictadura franquista creou un programa de ´Educación y Descanso´ con residencias vacacionais, ente elas a do Cabralliño, aberta no 1958 e inaugurada polo dictador no 1962. Obra do arquitecto Mariano Rodriguez Sanz

O MONUMENTO AOS IRMANS PRIETO DO CARBALLIÑO E O SEU ESCULTOR LARRAURI
Mateo Larrauri foi escultor nacido e formado na Compsotela de fins do século XIX, cunha ampla traxectoria como gran retratista escultórico. A súa obra máis representativa é o monumento aos Irmáns Prieto no Carballiño (1915-1935) cun longo acontecer

ARQUEOLOXÍA DO MEGALITISMO NAS TERRAS DOS CARBALLIÑO: AS MÁMOAS, MEDORRAS, MEDELAS....
Repaso de noticias de achados e monumentos de carácter Megalítico nos arredores do Carballiño: as mámoas, eses túmulos sobranceiros na paisaxe, dominando territorio no que se domestica á natureza, aos animais e aos mesmos seres humanos con normas.

AS PANTASMAS DO HISTÓRICO “GRAN BALNEARIO DO CARBALLIÑO
Repaso da historia dos balnearios do Carballiño e Partovia. Manancias termais documentados xa no século XVIII polas súas propiedades. Recursos que entran en litixio pola propiedade, pra no século XX pasar a ser da familia Quiroga Pardo Bazán

ARREDOR DO PALEOLÍTICO NAS TERRAS DO CARBALLIÑO, AS PESCUDAS...
Introducción ao estudos do Paleolítico nas Terras do Carballiño, nunha e noutra banda do Arenteiro e do que abondan no Museo de Ourense achados realizados dende mediados do século XX ao presente. Tratase de machados, núcleos, lascas de pedra tallada.

O MES DE MAIO NO CARBALLIÑO.... “AQUELES DÍAS AZUIS E ESTE SOL DA INFANCIA”
Lembranzas do mes de maio no Carballiño do nacionalcatolicismo: os rosarios da aurora e da escola, as prcesións, as excursións da cataquese e os lugares escollidos... soleados días con recendo a cinamomo ,clavellina e incienso

RAMÓN BERNÁRDEZ GONZÁLEZ, UN CARBALLIÑÉS NA “COVA CÉLTICA” E FUNDDOR DA ACADEMIA GALEGA
Introdución e clarificación biográfica ao irixán Ramón Bernárdez González (1838-1911), Abade da Colexiata da Coruña, activo intelectual e liberal entre os da Cova Céltica e que con Murguía e Curros foi fundador e xestor da Academia Galega.

A IGREXA VELLA DO CARBALLIÑO COA SÚA GABANCIOSA TORRE
A fins do século XIX o Carballiño sinte a necesidade de crear a nova parroquia, escindidose de Señorín, comeza a tramarse a edificación do templo. O arquitecto será o o da diocese , J. A Queralt ao que sigue Vázquez Gulias e encárganse os retablos

O DESAPARECIDO CHALÉ “COL” E A LEMBRANZA DA EMIGRACIÓN CARBALLIÑESA A CUBA
No 1937 rematase de construir no Carballiño o ´Chalé Col´, encargo do emigrante a Cuba, Secundino Castro...que non poido ver cumprido o seu desexo de retornar e habitalo. Mercado polo ´Chis da Salomé´, parte dunha saga familiar tamén de emigrantes

O BISCOITO “MEIMÓN” DO CARBALLIÑO E A DÚA RECEITA RECOLLIDA POLA PARDO BAZÁN
É esta unha ollada cara atrás, á repostería dunha vila nacida na encrucillada, da feira. Ondeo pan e o viño tiñan especial significación. Ben o sabía a Pardo Bazán, pra trasmitirnos a receita daquel bizcoito ´meimón´ de sona e a recuperar hoxe

AQUELAS SEMANAS SANTAS CARBALLIÑESAS, DE RAMOS, CARRACAS, CALADIÑOS E PASCUA FLORIDA
Paseo ambiente da Semana Santa do Carballiño da metade do século XX: a devoción á Virxe dos Dolores, os ramos de loureiro cortados nas Adegas, o estrondo das carracas no Acto de Tebras...a procesión dos Caladiños, o año asado e o roscón da Pascua

ARQUEOLOXÍA PENDENTE: A DAS GRANDES MINAS AURÍFERAS DE LOUREIRO, NO IRIXO
A cunca do río Arenteiro mostra abondantes vestixios como ´grobas´, ´medelas´... que responden a explotacións mineiras da Antigüidade, en relación con castros. Entre elas a grandeza do comprexo mineiro de Loureiro, Irixo, aínda pendente de estudos

UNHA ABRAIANTE XOIA DA ARQUEOLOXÍA: A ARRECADA DE OURO DO IRIXO
Unha das pezas atractivas da Arqueoloxía Galega é a errecada atopada no 1905 no castro de Cardededo do Irixo. Delicado traballo en filigrana, repartido en dúas parte: a penanular que pinza na orella e a trianguar. Denótanse as influencias orientais

AS TRADICIÓNS DO ENTROIDO DO CARBALLIÑO
Lembranzas dun neno da metade do século XX e do tempo do Entroido no Carballiño. Días celebrados en salas e pola rúa, coa concurrencia dos ´felos´, tratantes montados a cabalo co seu traxe e o sombreiro cuberto de cintas de cores e espelliños

MEMORIAS DA CORESMA, O REVERSO DO ENTROIDO
Na metade do século XX o Nacionalcatolicismo manifestábase con todo o seu énfase da Coresma, esa corentena que comeza o Mércores de Cinza e remata na Pascoa Frorida: días de loito, vixilia, de xaxún e Exercicios Espirituais...

A CASA CONSISTORIAL DO CARBALLIÑO, PROTOTIPO DE INQUEDANZAS DECIMONÓNICAS
O nacemento do Concello do Carballiño parte dos principios constitucionais das Cortes de Cadiz, 1812. Axiña se prantexan a construcción do edifiicio do Concello e un novo urbanismo, proxectos revisados pola Academia de S. Fernando de Madrid

A NOVAS REVISIÓNS MÁIS “ CASTROS” NAS TERRAS DO CARBALLIÑO
No 1930 o Seminario de Estudos Galegos publicou o ´catálogo dos Castros do Carballiño´. Proposta que abre a un traballo susceptible de novas actualizacións. Iso é o que se propón no abreviado complemento que segue, sumando criterios persoais

O CATÁLOGO DOS CASTROS DO CARBALLIÑO DO 1930... E MÁIS QUE HAI
No 1930 nos Cadernos do Seminario de Estudos Galegos e na Sección de Prehistoria publicouse o Catálogo dos Castros do Carballiño. Traballo coordenado por Cuevillas e a parte de folklore por Risco. Obra pioneira que abre portas a novas revisións

LEMBRANZAS DO NADAL DE NOUTRORA NO CARBALLIÑO
Repaso dalgunhas tradicións do tempo do Nadal no Carballiño: oBelén e a Árbore, a cea familiar da Noiteboa, a Misa do Galo , o ´Día das Pegotas´, a Noite do San Silvestre...os vilanicos da véspera dos Magos...e sempre presentes os ausentes

O RELOXO DA CONSISTORIAL DO CARBALLIÑO E O SEU XENIAL AUTOR
Galiza é terra de grandes reloxeiros, como Ramón Antonio Iglesias Abelleira, compostelán formado en Londres, Neuchatel e Madrid, establecido na Coruña, Arredor de 1860 autor do reloxio da Consistorial do Carballiño. Arqueoloxía industrial por facer

A VERACRUZ DO CARBALLIÑO: LECCIÓN DE PEDRAS, ARTE DOS CANTEIROS E DA HISTORIA DA ARQUITECTURA
Apuntes sobre a construcción do templo da Veracruz do Carballiño: dende 1943 en que se inicia o proxecto ate 1961 cando morre o párroco promotor. Monumento, representativo das inquedanzas modernistas, simbolistas e galeguistas da xeración ´Nós´

PEPE PRADA, UN PREMIO Á CREATIVIDADE, Á CONSTANCIA E Á DIGNIADE NA CULTURA
Pepe Prada é un procurador do Carballiño e de pura cerna, dedicado a cultivar e espallar valores da identidade galega, carballiñesa,os que se circunscriben na cultura . Traballo de constancia, en silencio, de entrega, que nada pide e nada debe, LIBRE

A DEVOCIÓN AOS SANTOS MARTIÑOS, CELEBRADOS CON MAGOSTOS EN GALICIA
Cada 11 de Novembro na vella Gallaecia (Bracarense, Asturicense,Lucense) celebrase aos santos Martiños, ao de Dume e ao de Tours que remata solapando ao primeiro. Día no que culminan as fogueiras dos Magostos coas castañas asadas. Tempo de matanzas

TEMPO DE SANTOS, DEFUNTOS E MAGOSTOS NO CARBALLIÑO DO MEU TEMPO
Crítica da imposición de versións anglosaxonas contemporáneas de tradición celta irlandesas de Novembro, como o Samahaim e a amereicana de Halloweem, cando en Galiza os ritos do lume, das sementes, son máis abondantes e baixo o nome de Magostos

A FONTE DE FLORES, ABRINDO AO CARBALLIÑO
No 1890 como campa no seu coroamento consrtuíuse a Fonte de Flores, nese barrio do Carballiño, coa ansia de dar servizo a unha vila de feira de sona. Deseño do xefe de Obras Públicas de Ourense Leopoldo Varela e dunha cuadrilla de canteiros da vila

UN EXEMPLO DE DESTRUCCIÓN CULTURAL : A IGREXA DE SAN PAIO DE LOEDA,PIÑOR DE CEA
Loeda é unha parroquia situada no Camiño Mozárabe a Compostela, ao que asoma o seu vello templo parroquial: aberto, desamparado, co tellado derrubado e os santos aínda nos seus retabos. Motivo pra facer unha chamada urxente que implica a todos

A PARROQUIA DE LAUREIRO, NO IRIXO, E O ARQUITECTO NEOCLÁSICO LOYS MONTEAGUDO
Estudosos identifican o lugar de Alen, na parroquia de Santa Mariña de Loureiro, Irixo, como o do nacemento do arquitecto neoclásico Loys Monteagudo. Parte dunha familia de constructores, bolseiro en Roma, distinguido pola Academia de San Fernando...

MACHADOS DE “TOPE” DA IDADE DO BRONCE ATOPADOS NO MONTE DE MESEGO
Iniciados os anos sesenta, a un tempo que se finalizaba a construción da Residencia do Carballiño e a súa gran escalinata, nas inmediatas obras dun chalet atopáronse dous machados ´de tope´ de finais da Idade do Bronce, aprox. 700 a.C.

A AUGA E AS FONTE DO CARBALLIÑO
O Carballiño é terra de boas augas, tamén miñeiro medicinais, balneario. Mostrario pois de diversas tipoloxías para dar servicio ao camiñante: dende minas, a arquetas e xa as máis elaboradas e monumentais , decorando prazas e chalets

VESTIXIOS DE SEPULTURAS DA PRIMEIRA IDADE DOS METAIS NO PARQUE DO CARBALLIÑO
Os Cadernos de Estudos Galegos de 1958 da man de Chamoso Lamas dan noticia dun achado casual ao afondar nos alicerces para un chalet no Parque do Carballiño. Trátase de estructuras para seputuras planas e cerámica da primeira etapa da metalurxia

NOTICIA SOBRE RESTOS ROMANOS NO PATIO TRASEIRO DO GRUPO ESCOLAR DO CARBALLIÑO
Recollemos esta noticia ofrecida por Cuevillas no Boletín da Real Academia Galega de 1927. Proba dun enclave posiblemente mineiro, en relación con outros vestixios do mesmo tipo nunha zona e bisbarra fondamente romanizada, de castros e minas

O PINTOR DE MARIN MANUEL TORRES NO CARBALLIÑO
Son as lembranzas dun neno arredor dun pintor que nos veráns da metade do século XX pasaba tempadas no Carballiño interpretando as súas paisaxes. Era Manuel Torres de Marín. Ao cabo dos anos, emocionado, recórdamoslle,aqueles inspiradores paseos

E ASÍ NACE “O CANTIGUEIRO DE ORCELLÓN” DE MANUEL MARIA E ALGO MAÍS...
No 1983 Manuel María entrégalle aos seus amigos da Agrupación ´Avantar´ do Carballiño o ´Cantigueiro de Orcellón´ , un feixe de poemas de varias feituras, populares e sempre amosando a súa fonda cultura e amor a unha Terra coa que se identificaba

MANUEL MARIA, O CARBALLIÑO, AS BOCARRIBEIRAS E OS RIBEIROS
Dende fins dos anos setenta o poeta chairego Manuel María manten fondos vencellos de amizade co Carballiño. Farao a través da mocidade animadora da Agrupación Cultural Avantar. Amigo de tripar a terra, como il dicía, falando do futuro de Galiza

CERTIFICADO DE AUTENTICIDADE PARA O GRAFFITI CARBALLIÑÉS DE “MUELLE´
No Carballiño e no Cruce da estrada de Ribadavia resiste un graffiti do pioneiro destes ´tags´, o madrileño Carlos Argüello que asinaba como ´Muelle´. Marca que coincide en espazo e tempo con outros do mesmo e tamén rockeiro do barrio de Campamento

A MADEIRA NAS MAIS ANTIGAS CONSTRUCCIÓNS DO CARBALLIÑO
Repaso dunha antiga arquitectura en madeira, policromada en aceite, complementando a estructura básica en pedra. Desapareida e da que apenas quedan pegadas ou documentos. Construccións que caracterizaban o entorno orixinario da feira

PASADO E TRISTEIRO FUTURO DA ESTACIÓN DO FERROCARRIL DO CARBALLIÑO
Unha das grandes obras do Carballiño foi a Estación do Ferrocarril que, coa Veracruz, abría a un novo Carballiño... obra de equipo, coidando o deseño, a estética e cavilada para un futuro que non foi. Na actualidade nun lamentable estado

O SITIO ARQUEOLÓXICO DA PENA DOS ENAMORADOS
Análise das posibilidades arqueolóxicas do sitio da Pena dos Enamorados nunha revolta do rio Arenteiro, a carón de vellos muiños e da decemonónica fábrica de papel. Sitio relacionado con antigos cultos fecundativos que serán cristianizados

O CASTRO DE CAMEIXA REFERENTE NA ARQUEOLOXÍA GALEGA
A guerra civil española segou moitas inicativas que tentaban estudar as orixes de Galiza. As pescudas do arqueólogo López Cuevillas no Castro de Cameixa, Brués, remítennos ao orixe da cultura castrexa no sc. VI a C. en relación coa minería do ferro.

TERRA, AUGA, LUME E AIRE NO SAN XOAN DE ANTES
O panteismo ´céltico´ faise ben patenta na noite de San Xoán, a do solsticio que abre ao verán: danzas ao redor das fogueiras, cedo lavarse coa auga e as prantas, abrir as xanelas e airear a casa... pervivencia de ancestrais ritos de purificación

HISTORIAS E LENDAS ARREDOR DO PUZO DO LAGO, MASIDE
Introdución á importancia arqueolóxica e polo tanto cultural do Puzo do Lago, en Maside: explotación mineira aurífera de época romana, inundada ao cabo dos anos. Puzo sobre o que se tecen inspiradoras lendas en relación coa arrogancia e a avaricia

APUNTAMENTOS ARQUEOLÓXICOS SOBRE AS TERRAS DO CARBALLIÑO
Un xeito de encetar unha serie de artigos que siguen abaixo e que teñen como obxectivo furar no pasado, nas investigacións arqueolóxicas, nas lembranzas e nos contos do Carballiño,coa ansia de sensibilizar, enxergando como unhas cousas levan a outras

INTRODUCCIÓN
Información relacionada co lugar